Matemáticas I · Tema 7 · Sección 7.5

Ejercicios resueltos de derivación implícita

4 ejercicios resueltos paso a paso del tema 7 de Matemáticas I (Cálculo diferencial). El enunciado está a la vista y la solución, plegada: intenta cada ejercicio antes de abrirla.

  • derivación implícita
  • ecuaciones implícitas
  • dy/dx
  • variables relacionadas

Ejercicio 1

Dificultad: Básico

Encontrar dydx\frac{dy}{dx} para las siguientes ecuaciones implícitas:

a) x2+y2=25x^2 + y^2 = 25

b) xy+x2=8xy + x^2 = 8

c) sin⁡(xy)=x+y\sin(xy) = x + y

Ver solución paso a paso3 pasos
  1. Paso 1
    Para x2+y2=25x^2 + y^2 = 25

    Derivando ambos lados respecto a xx:

    ddx[x2+y2]=ddx[25]\frac{d}{dx}[x^2 + y^2] = \frac{d}{dx}[25]

    2x+2ydydx=02x + 2y\frac{dy}{dx} = 0

    2ydydx=−2x2y\frac{dy}{dx} = -2x

    dydx=−xy\frac{dy}{dx} = -\frac{x}{y} (para y≠0y \neq 0)

  2. Paso 2
    Para xy+x2=8xy + x^2 = 8

    Derivando ambos lados:

    ddx[xy]+ddx[x2]=ddx[8]\frac{d}{dx}[xy] + \frac{d}{dx}[x^2] = \frac{d}{dx}[8]

    y+xdydx+2x=0y + x\frac{dy}{dx} + 2x = 0 (usando regla del producto para xyxy)

    xdydx=−y−2xx\frac{dy}{dx} = -y - 2x

    dydx=−y+2xx\frac{dy}{dx} = -\frac{y + 2x}{x} (para x≠0x \neq 0)

  3. Paso 3
    Para sin⁡(xy)=x+y\sin(xy) = x + y

    Derivando ambos lados:

    ddx[sin⁡(xy)]=ddx[x+y]\frac{d}{dx}[\sin(xy)] = \frac{d}{dx}[x + y]

    cos⁡(xy)⋅ddx[xy]=1+dydx\cos(xy) \cdot \frac{d}{dx}[xy] = 1 + \frac{dy}{dx} (regla de la cadena)

    cos⁡(xy)⋅(y+xdydx)=1+dydx\cos(xy) \cdot \left(y + x\frac{dy}{dx}\right) = 1 + \frac{dy}{dx}

    ycos⁡(xy)+xcos⁡(xy)dydx=1+dydxy\cos(xy) + x\cos(xy)\frac{dy}{dx} = 1 + \frac{dy}{dx}

    dydx[xcos⁡(xy)−1]=1−ycos⁡(xy)\frac{dy}{dx}[x\cos(xy) - 1] = 1 - y\cos(xy)

    dydx=1−ycos⁡(xy)xcos⁡(xy)−1\frac{dy}{dx} = \frac{1 - y\cos(xy)}{x\cos(xy) - 1}

Ejercicio 2

Dificultad: Intermedio

Derivar implícitamente y evaluar en puntos específicos:

a) x3+y3=9x^3 + y^3 = 9 en el punto (1,2)(1, 2)

b) exy=x+ye^{xy} = x + y en el punto (0,1)(0, 1)

c) x2y+xy2=6x^2y + xy^2 = 6 en el punto (1,2)(1, 2)

Ver solución paso a paso3 pasos
  1. Paso 1
    Para x3+y3=9x^3 + y^3 = 9 en (1,2)(1, 2)

    Verificamos que (1,2)(1{,}2) está en la curva: 13+23=1+8=91^3 + 2^3 = 1 + 8 = 9 ✓

    Derivando: 3x2+3y2dydx=03x^2 + 3y^2\frac{dy}{dx} = 0

    dydx=−x2y2\frac{dy}{dx} = -\frac{x^2}{y^2}

    En (1,2)(1, 2): dydx=−1222=−14\frac{dy}{dx} = -\frac{1^2}{2^2} = -\frac{1}{4}

  2. Paso 2
    Para exy=x+ye^{xy} = x + y en (0,1)(0, 1)

    Verificamos: e0⋅1=e0=1e^{0 \cdot 1} = e^0 = 1 y 0+1=10 + 1 = 1 ✓

    Derivando: exy⋅ddx[xy]=1+dydxe^{xy} \cdot \frac{d}{dx}[xy] = 1 + \frac{dy}{dx}

    exy⋅(y+xdydx)=1+dydxe^{xy} \cdot \left(y + x\frac{dy}{dx}\right) = 1 + \frac{dy}{dx}

    yexy+xexydydx=1+dydxye^{xy} + xe^{xy}\frac{dy}{dx} = 1 + \frac{dy}{dx}

    dydx[xexy−1]=1−yexy\frac{dy}{dx}[xe^{xy} - 1] = 1 - ye^{xy}

    En (0,1)(0, 1): e0⋅1=1e^{0 \cdot 1} = 1

    dydx[0⋅1−1]=1−1⋅1\frac{dy}{dx}[0 \cdot 1 - 1] = 1 - 1 \cdot 1

    dydx[−1]=0\frac{dy}{dx}[-1] = 0

    dydx=0\frac{dy}{dx} = 0

  3. Paso 3
    Para x2y+xy2=6x^2y + xy^2 = 6 en (1,2)(1, 2)

    Verificamos: 12⋅2+1⋅22=2+4=61^2 \cdot 2 + 1 \cdot 2^2 = 2 + 4 = 6 ✓

    Derivando usando regla del producto:

    ddx[x2y]+ddx[xy2]=0\frac{d}{dx}[x^2y] + \frac{d}{dx}[xy^2] = 0

    (2xy+x2dydx)+(y2+x⋅2ydydx)=0(2xy + x^2\frac{dy}{dx}) + (y^2 + x \cdot 2y\frac{dy}{dx}) = 0

    2xy+x2dydx+y2+2xydydx=02xy + x^2\frac{dy}{dx} + y^2 + 2xy\frac{dy}{dx} = 0

    dydx(x2+2xy)=−(2xy+y2)\frac{dy}{dx}(x^2 + 2xy) = -(2xy + y^2)

    dydx=−y(2x+y)x(x+2y)\frac{dy}{dx} = -\frac{y(2x + y)}{x(x + 2y)}

    En (1,2)(1, 2): dydx=−2(2+2)1(1+4)=−85\frac{dy}{dx} = -\frac{2(2 + 2)}{1(1 + 4)} = -\frac{8}{5}

Ejercicio 3

Dificultad: Avanzado

Encontrar ecuaciones de rectas tangentes usando derivación implícita:

a) Tangente a la elipse x24+y29=1\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{9} = 1 en el punto (1,332)(1, \frac{3\sqrt{3}}{2})

b) Tangente a la curva x3+y3−3xy=0x^3 + y^3 - 3xy = 0 en el punto (3/2,3/2)(3/2, 3/2)

c) Tangente a la hipérbola xy=8xy = 8 en el punto (2,4)(2, 4)

Ver solución paso a paso3 pasos
  1. Paso 1
    Elipse x24+y29=1\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{9} = 1 en (1,332)(1, \frac{3\sqrt{3}}{2})

    Verificamos: 124+(33/2)29=14+27/49=14+34=1\frac{1^2}{4} + \frac{(3\sqrt{3}/2)^2}{9} = \frac{1}{4} + \frac{27/4}{9} = \frac{1}{4} + \frac{3}{4} = 1 ✓

    Derivando: 2x4+2y9dydx=0\frac{2x}{4} + \frac{2y}{9}\frac{dy}{dx} = 0

    x2+2y9dydx=0\frac{x}{2} + \frac{2y}{9}\frac{dy}{dx} = 0

    dydx=−9x4y\frac{dy}{dx} = -\frac{9x}{4y}

    En (1,332)(1, \frac{3\sqrt{3}}{2}): dydx=−9⋅14⋅332=−963=−323=−32\frac{dy}{dx} = -\frac{9 \cdot 1}{4 \cdot \frac{3\sqrt{3}}{2}} = -\frac{9}{6\sqrt{3}} = -\frac{3}{2\sqrt{3}} = -\frac{\sqrt{3}}{2}

    Ecuación de la tangente: y−332=−32(x−1)y - \frac{3\sqrt{3}}{2} = -\frac{\sqrt{3}}{2}(x - 1)

    y=−32x+32+332=−32x+23y = -\frac{\sqrt{3}}{2}x + \frac{\sqrt{3}}{2} + \frac{3\sqrt{3}}{2} = -\frac{\sqrt{3}}{2}x + 2\sqrt{3}

  2. Paso 2
    Curva x3+y3−3xy=0x^3 + y^3 - 3xy = 0 en (3/2,3/2)(3/2, 3/2) (hoja de Descartes)

    Verificamos: (3/2)3+(3/2)3−3(3/2)(3/2)=278+278−274=274−274=0(3/2)^3 + (3/2)^3 - 3(3/2)(3/2) = \frac{27}{8} + \frac{27}{8} - \frac{27}{4} = \frac{27}{4} - \frac{27}{4} = 0 ✓

    Derivando: 3x2+3y2dydx−3y−3xdydx=03x^2 + 3y^2\frac{dy}{dx} - 3y - 3x\frac{dy}{dx} = 0

    3x2−3y+dydx(3y2−3x)=03x^2 - 3y + \frac{dy}{dx}(3y^2 - 3x) = 0

    dydx=y−x2y2−x\frac{dy}{dx} = \frac{y - x^2}{y^2 - x}

    En (3/2,3/2)(3/2, 3/2): dydx=3/2−(3/2)2(3/2)2−3/2=3/2−9/49/4−3/2=−3/43/4=−1\frac{dy}{dx} = \frac{3/2 - (3/2)^2}{(3/2)^2 - 3/2} = \frac{3/2 - 9/4}{9/4 - 3/2} = \frac{-3/4}{3/4} = -1

    Ecuación de la tangente: y−32=−1(x−32)y - \frac{3}{2} = -1(x - \frac{3}{2})

    y=−x+3y = -x + 3

  3. Paso 3
    Hipérbola xy=8xy = 8 en (2,4)(2, 4)

    Verificamos: 2⋅4=82 \cdot 4 = 8 ✓

    Derivando: y+xdydx=0y + x\frac{dy}{dx} = 0

    dydx=−yx\frac{dy}{dx} = -\frac{y}{x}

    En (2,4)(2, 4): dydx=−42=−2\frac{dy}{dx} = -\frac{4}{2} = -2

    Ecuación de la tangente: y−4=−2(x−2)y - 4 = -2(x - 2)

    y=−2x+8y = -2x + 8

Ejercicio 4

Dificultad: Experto

Aplicar derivación implícita a problemas de tasas relacionadas:

Un tanque cónico invertido tiene radio 3 m y altura 4 m. Se llena con agua a razón de 2 m³/min. ¿A qué velocidad sube el nivel del agua cuando éste tiene 2 m de altura?

Ver solución paso a paso4 pasos
  1. Paso 1
    Establecer las variables y relaciones

    Variables:

    • hh: altura del agua (m)
    • rr: radio de la superficie del agua (m)
    • VV: volumen del agua (m³)
    • tt: tiempo (min)

    Datos: dVdt=2\frac{dV}{dt} = 2 m³/min, queremos dhdt\frac{dh}{dt} cuando h=2h = 2 m

  2. Paso 2
    Establecer relaciones geométricas

    Por semejanza de triángulos: rh=34\frac{r}{h} = \frac{3}{4}

    Por tanto: r=3h4r = \frac{3h}{4}

    Volumen del cono: V=13πr2hV = \frac{1}{3}\pi r^2 h

    Sustituyendo: V=13π(3h4)2h=13π⋅9h216⋅h=3πh316V = \frac{1}{3}\pi \left(\frac{3h}{4}\right)^2 h = \frac{1}{3}\pi \cdot \frac{9h^2}{16} \cdot h = \frac{3\pi h^3}{16}

  3. Paso 3
    Derivación implícita respecto al tiempo

    dVdt=ddt[3πh316]=3π16⋅3h2dhdt=9πh216dhdt\frac{dV}{dt} = \frac{d}{dt}\left[\frac{3\pi h^3}{16}\right] = \frac{3\pi}{16} \cdot 3h^2 \frac{dh}{dt} = \frac{9\pi h^2}{16}\frac{dh}{dt}

  4. Paso 4
    Resolver para dhdt\frac{dh}{dt}

    2=9πh216dhdt2 = \frac{9\pi h^2}{16}\frac{dh}{dt}

    dhdt=329πh2\frac{dh}{dt} = \frac{32}{9\pi h^2}

    Cuando h=2h = 2 m:

    dhdt=329π⋅4=3236π=89π\frac{dh}{dt} = \frac{32}{9\pi \cdot 4} = \frac{32}{36\pi} = \frac{8}{9\pi} m/min

    Comprobación:

    Con h=2h = 2 m y dhdt=89π\frac{dh}{dt} = \frac{8}{9\pi} m/min: 9π⋅2216⋅89π=4⋅816=2\frac{9\pi \cdot 2^2}{16} \cdot \frac{8}{9\pi} = \frac{4 \cdot 8}{16} = 2 m³/min ✓ (unidades: m² · m/min = m³/min)

    Respuesta: El nivel del agua sube a 89π≈0.283\frac{8}{9\pi} \approx 0.283 m/min cuando h=2h = 2 m