Matemáticas II · Tema 8 · Sección 8.2

Ejercicios resueltos de series de Fourier

4 ejercicios resueltos paso a paso del tema 8 de Matemáticas II (Integración y síntesis de matemáticas II). El enunciado está a la vista y la solución, plegada: intenta cada ejercicio antes de abrirla.

Ejercicio 1

Dificultad: Básico

Encontrar la serie de Fourier de la función f(x)=∣x∣f(x) = |x| en el intervalo [−π,π][-\pi, \pi]

Ver solución paso a paso6 pasos
  1. Paso 1
    Identificar que la función es par

    f(−x)=∣−x∣=∣x∣=f(x)f(-x) = |-x| = |x| = f(x), por tanto la función es par.

    Para funciones pares: bn=0b_n = 0 y solo necesitamos calcular a0a_0 y ana_n.

  2. Paso 2
    Calcular a0a_0

    a0=1π∫−ππ∣x∣dx=2π∫0πxdx=2π⋅x22∣0π=2π⋅π22=πa_0 = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} |x|dx = \frac{2}{\pi}\int_0^{\pi} x dx = \frac{2}{\pi} \cdot \frac{x^2}{2}\Big|_0^{\pi} = \frac{2}{\pi} \cdot \frac{\pi^2}{2} = \pi

  3. Paso 3
    Calcular ana_n para n≥1n \geq 1

    an=1π∫−ππ∣x∣cos⁡(nx)dx=2π∫0πxcos⁡(nx)dxa_n = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} |x|\cos(nx)dx = \frac{2}{\pi}\int_0^{\pi} x\cos(nx)dx

  4. Paso 4
    Resolver la integral por partes

    Sea u=xu = x, dv=cos⁡(nx)dxdv = \cos(nx)dx

    Entonces du=dxdu = dx, v=sin⁡(nx)nv = \frac{\sin(nx)}{n}

    ∫0πxcos⁡(nx)dx=[x⋅sin⁡(nx)n]0π−∫0πsin⁡(nx)ndx\int_0^{\pi} x\cos(nx)dx = \left[x \cdot \frac{\sin(nx)}{n}\right]_0^{\pi} - \int_0^{\pi} \frac{\sin(nx)}{n}dx

    =πsin⁡(nπ)n−1n[−cos⁡(nx)n]0π= \frac{\pi \sin(n\pi)}{n} - \frac{1}{n}\left[-\frac{\cos(nx)}{n}\right]_0^{\pi}

    =0−1n2[cos⁡(nπ)−cos⁡(0)]= 0 - \frac{1}{n^2}[\cos(n\pi) - \cos(0)]

    =−1n2[(−1)n−1]= -\frac{1}{n^2}[(-1)^n - 1]

  5. Paso 5
    Simplificar ana_n

    an=2π⋅(−1n2[(−1)n−1])=−2πn2[(−1)n−1]a_n = \frac{2}{\pi} \cdot \left(-\frac{1}{n^2}[(-1)^n - 1]\right) = -\frac{2}{\pi n^2}[(-1)^n - 1]

    Para nn par: (−1)n=1(-1)^n = 1, así an=0a_n = 0

    Para nn impar: (−1)n=−1(-1)^n = -1, así an=−2πn2[−2]=4πn2a_n = -\frac{2}{\pi n^2}[-2] = \frac{4}{\pi n^2}

  6. Paso 6
    Escribir la serie de Fourier

    f(x)=∣x∣=a02+∑n=1∞ancos⁡(nx)f(x) = |x| = \frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} a_n\cos(nx)

    =π2+∑n=1,3,5,...4πn2cos⁡(nx)= \frac{\pi}{2} + \sum_{n=1{,}3{,}5,...} \frac{4}{\pi n^2}\cos(nx)

    =π2+4π[cos⁡(x)+cos⁡(3x)9+cos⁡(5x)25+⋯ ]= \frac{\pi}{2} + \frac{4}{\pi}\left[\cos(x) + \frac{\cos(3x)}{9} + \frac{\cos(5x)}{25} + \cdots\right]

Ejercicio 2

Dificultad: Intermedio

Desarrollar en serie de Fourier la función periódica f(x)=exf(x) = e^x en el intervalo [−1,1][-1, 1] y extendida con período T=2T = 2

Ver solución paso a paso6 pasos
  1. Paso 1
    Identificar los parámetros

    La función tiene período T=2T = 2, así que L=1L = 1 y ω=πL=π\omega = \frac{\pi}{L} = \pi.

    La serie de Fourier es:

    f(x)=a02+∑n=1∞[ancos⁡(nπx)+bnsin⁡(nπx)]f(x) = \frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} [a_n\cos(n\pi x) + b_n\sin(n\pi x)]

  2. Paso 2
    Calcular a0a_0

    a0=1L∫−LLf(x)dx=∫−11exdx=ex∣−11=e−e−1=e−1ea_0 = \frac{1}{L}\int_{-L}^{L} f(x)dx = \int_{-1}^{1} e^x dx = e^x\Big|_{-1}^{1} = e - e^{-1} = e - \frac{1}{e}

  3. Paso 3
    Calcular ana_n para n≥1n \geq 1

    an=∫−11excos⁡(nπx)dxa_n = \int_{-1}^{1} e^x \cos(n\pi x)dx

    Usando integración por partes dos veces:

    Sea u=exu = e^x, dv=cos⁡(nπx)dxdv = \cos(n\pi x)dx

    Después de dos integraciones por partes:

    ∫excos⁡(nπx)dx=ex[1⋅cos⁡(nπx)+nπsin⁡(nπx)]1+n2π2\int e^x \cos(n\pi x)dx = \frac{e^x[1 \cdot \cos(n\pi x) + n\pi \sin(n\pi x)]}{1 + n^2\pi^2}

  4. Paso 4
    Evaluar ana_n

    an=11+n2π2[ex[cos⁡(nπx)+nπsin⁡(nπx)]]−11a_n = \frac{1}{1 + n^2\pi^2}\left[e^x[\cos(n\pi x) + n\pi \sin(n\pi x)]\right]_{-1}^{1}

    =11+n2π2[e(cos⁡(nπ)+nπsin⁡(nπ))−e−1(cos⁡(−nπ)+nπsin⁡(−nπ))]= \frac{1}{1 + n^2\pi^2}[e(\cos(n\pi) + n\pi \sin(n\pi)) - e^{-1}(\cos(-n\pi) + n\pi \sin(-n\pi))]

    Como sin⁡(nπ)=0\sin(n\pi) = 0 y cos⁡(nπ)=(−1)n\cos(n\pi) = (-1)^n:

    an=(−1)n(e−e−1)1+n2π2=2(−1)nsinh⁡(1)1+n2π2a_n = \frac{(-1)^n(e - e^{-1})}{1 + n^2\pi^2} = \frac{2(-1)^n\sinh(1)}{1 + n^2\pi^2}

  5. Paso 5
    Calcular bnb_n

    bn=∫−11exsin⁡(nπx)dxb_n = \int_{-1}^{1} e^x \sin(n\pi x)dx

    Usando integración por partes similar:

    bn=11+n2π2[ex[sin⁡(nπx)−nπcos⁡(nπx)]]−11b_n = \frac{1}{1 + n^2\pi^2}[e^x[\sin(n\pi x) - n\pi \cos(n\pi x)]]_{-1}^{1}

    =11+n2π2[−nπe(−1)n−(−nπe−1(−1)n)]= \frac{1}{1 + n^2\pi^2}[-n\pi e(-1)^n - (-n\pi e^{-1}(-1)^n)]

    =−nπ(−1)n(e−e−1)1+n2π2=−2nπ(−1)nsinh⁡(1)1+n2π2= \frac{-n\pi(-1)^n(e - e^{-1})}{1 + n^2\pi^2} = \frac{-2n\pi(-1)^n\sinh(1)}{1 + n^2\pi^2}

  6. Paso 6
    Escribir la serie completa

    ex=e−e−12+∑n=1∞2(−1)nsinh⁡(1)1+n2π2[cos⁡(nπx)−nπsin⁡(nπx)]e^x = \frac{e - e^{-1}}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} \frac{2(-1)^n\sinh(1)}{1 + n^2\pi^2}[\cos(n\pi x) - n\pi\sin(n\pi x)]

    =sinh⁡(1)+2sinh⁡(1)∑n=1∞(−1)n1+n2π2cos⁡(nπx)−2πsinh⁡(1)∑n=1∞n(−1)n1+n2π2sin⁡(nπx)= \sinh(1) + 2\sinh(1)\sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^n}{1 + n^2\pi^2}\cos(n\pi x) - 2\pi\sinh(1)\sum_{n=1}^{\infty} \frac{n(-1)^n}{1 + n^2\pi^2}\sin(n\pi x)

Ejercicio 3

Dificultad: Avanzado

Demostrar la identidad de Parseval para series de Fourier: si f(x)=a02+∑n=1∞[ancos⁡(nx)+bnsin⁡(nx)]f(x) = \frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^{\infty}[a_n\cos(nx) + b_n\sin(nx)], entonces 1π∫−ππ[f(x)]2dx=a022+∑n=1∞(an2+bn2)\frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} [f(x)]^2 dx = \frac{a_0^2}{2} + \sum_{n=1}^{\infty}(a_n^2 + b_n^2)

Ver solución paso a paso6 pasos
  1. Paso 1
    Establecer la expansión de [f(x)]2[f(x)]^2

    [f(x)]2=[a02+∑n=1∞(ancos⁡(nx)+bnsin⁡(nx))]2[f(x)]^2 = \left[\frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^{\infty}(a_n\cos(nx) + b_n\sin(nx))\right]^2

  2. Paso 2
    Expandir el cuadrado

    [f(x)]2=a024+a0∑n=1∞(ancos⁡(nx)+bnsin⁡(nx))[f(x)]^2 = \frac{a_0^2}{4} + a_0\sum_{n=1}^{\infty}(a_n\cos(nx) + b_n\sin(nx))

    +∑m=1∞∑n=1∞(amcos⁡(mx)+bmsin⁡(mx))(ancos⁡(nx)+bnsin⁡(nx))+ \sum_{m=1}^{\infty}\sum_{n=1}^{\infty}(a_m\cos(mx) + b_m\sin(mx))(a_n\cos(nx) + b_n\sin(nx))

  3. Paso 3
    Integrar término por término

    1π∫−ππ[f(x)]2dx=1π∫−ππa024dx\frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} [f(x)]^2 dx = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} \frac{a_0^2}{4} dx

    +a0π∑n=1∞∫−ππ(ancos⁡(nx)+bnsin⁡(nx))dx+ \frac{a_0}{\pi}\sum_{n=1}^{\infty}\int_{-\pi}^{\pi}(a_n\cos(nx) + b_n\sin(nx))dx

    +1π∑m=1∞∑n=1∞∫−ππ(amcos⁡(mx)+bmsin⁡(mx))(ancos⁡(nx)+bnsin⁡(nx))dx+ \frac{1}{\pi}\sum_{m=1}^{\infty}\sum_{n=1}^{\infty}\int_{-\pi}^{\pi}(a_m\cos(mx) + b_m\sin(mx))(a_n\cos(nx) + b_n\sin(nx))dx

  4. Paso 4
    Usar propiedades de ortogonalidad

    Del segundo término:

    ∫−ππcos⁡(nx)dx=0\int_{-\pi}^{\pi}\cos(nx)dx = 0 y ∫−ππsin⁡(nx)dx=0\int_{-\pi}^{\pi}\sin(nx)dx = 0 para n≥1n \geq 1

    Del tercer término, las integrales son:

    • ∫−ππcos⁡(mx)cos⁡(nx)dx=0\int_{-\pi}^{\pi}\cos(mx)\cos(nx)dx = 0 si m≠nm \neq n, π\pi si m=nm = n
    • ∫−ππsin⁡(mx)sin⁡(nx)dx=0\int_{-\pi}^{\pi}\sin(mx)\sin(nx)dx = 0 si m≠nm \neq n, π\pi si m=nm = n
    • ∫−ππcos⁡(mx)sin⁡(nx)dx=0\int_{-\pi}^{\pi}\cos(mx)\sin(nx)dx = 0 para todos m,nm, n
  5. Paso 5
    Simplificar usando ortogonalidad

    El primer término: 1π⋅a024⋅2π=a022\frac{1}{\pi} \cdot \frac{a_0^2}{4} \cdot 2\pi = \frac{a_0^2}{2}

    El segundo término: 00 (por ortogonalidad)

    El tercer término: Solo sobreviven los términos con m=nm = n:

    1π∑n=1∞[an2⋅π+bn2⋅π]=∑n=1∞(an2+bn2)\frac{1}{\pi}\sum_{n=1}^{\infty}[a_n^2 \cdot \pi + b_n^2 \cdot \pi] = \sum_{n=1}^{\infty}(a_n^2 + b_n^2)

  6. Paso 6
    Resultado final

    1π∫−ππ[f(x)]2dx=a022+∑n=1∞(an2+bn2)\frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} [f(x)]^2 dx = \frac{a_0^2}{2} + \sum_{n=1}^{\infty}(a_n^2 + b_n^2)

    Esta es la identidad de Parseval, que establece que la energía total de la función es igual a la suma de las energías de sus componentes armónicos.

Ejercicio 4

Dificultad: Experto

Usar series de Fourier complejas para resolver la ecuación de calor ∂u∂t=k∂2u∂x2\frac{\partial u}{\partial t} = k\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} con condiciones u(0,t)=u(L,t)=0u(0,t) = u(L,t) = 0 y u(x,0)=f(x)u(x,0) = f(x)

Ver solución paso a paso7 pasos
  1. Paso 1
    Proponer solución por separación de variables

    Sea u(x,t)=X(x)T(t)u(x,t) = X(x)T(t). Sustituyendo en la ecuación:

    X(x)T′(t)=kX′′(x)T(t)X(x)T'(t) = kX''(x)T(t)

    T′(t)kT(t)=X′′(x)X(x)=−λ\frac{T'(t)}{kT(t)} = \frac{X''(x)}{X(x)} = -\lambda (constante de separación)

  2. Paso 2
    Resolver la ecuación espacial

    X′′(x)+λX(x)=0X''(x) + \lambda X(x) = 0 con X(0)=X(L)=0X(0) = X(L) = 0

    Para λ>0\lambda > 0, sea λ=μ2\lambda = \mu^2:

    X(x)=Acos⁡(μx)+Bsin⁡(μx)X(x) = A\cos(\mu x) + B\sin(\mu x)

    De X(0)=0X(0) = 0: A=0A = 0

    De X(L)=0X(L) = 0: Bsin⁡(μL)=0B\sin(\mu L) = 0

    Para soluciones no triviales: μn=nπL\mu_n = \frac{n\pi}{L}, n=1,2,3,...n = 1, 2, 3, ...

    Xn(x)=sin⁡(nπxL)X_n(x) = \sin\left(\frac{n\pi x}{L}\right)

  3. Paso 3
    Resolver la ecuación temporal

    T′(t)+kλnT(t)=0T'(t) + k\lambda_n T(t) = 0 donde λn=(nπL)2\lambda_n = \left(\frac{n\pi}{L}\right)^2

    Tn(t)=e−kλnt=e−k(nπ/L)2tT_n(t) = e^{-k\lambda_n t} = e^{-k(n\pi/L)^2 t}

  4. Paso 4
    Formar la solución general

    u(x,t)=∑n=1∞Ansin⁡(nπxL)e−k(nπ/L)2tu(x,t) = \sum_{n=1}^{\infty} A_n \sin\left(\frac{n\pi x}{L}\right) e^{-k(n\pi/L)^2 t}

  5. Paso 5
    Aplicar condición inicial usando series de Fourier

    u(x,0)=f(x)=∑n=1∞Ansin⁡(nπxL)u(x,0) = f(x) = \sum_{n=1}^{\infty} A_n \sin\left(\frac{n\pi x}{L}\right)

    Los coeficientes son:

    An=2L∫0Lf(x)sin⁡(nπxL)dxA_n = \frac{2}{L}\int_0^L f(x) \sin\left(\frac{n\pi x}{L}\right) dx

  6. Paso 6
    Escribir la solución completa

    u(x,t)=∑n=1∞[2L∫0Lf(ξ)sin⁡(nπξL)dξ]sin⁡(nπxL)e−k(nπ/L)2tu(x,t) = \sum_{n=1}^{\infty} \left[\frac{2}{L}\int_0^L f(\xi) \sin\left(\frac{n\pi \xi}{L}\right) d\xi\right] \sin\left(\frac{n\pi x}{L}\right) e^{-k(n\pi/L)^2 t}

  7. Paso 7
    Expresión con series de Fourier complejas

    Alternativamente, usando sin⁡(x)=eix−e−ix2i\sin(x) = \frac{e^{ix} - e^{-ix}}{2i}:

    u(x,t)=∑n=−∞,n≠0∞Cneinπx/Le−k(nπ/L)2tu(x,t) = \sum_{n=-\infty, n \neq 0}^{\infty} C_n e^{in\pi x/L} e^{-k(n\pi/L)^2 t}

    donde los CnC_n se determinan por la transformada de Fourier compleja de la condición inicial.